:: BESPREKINGEN ::
DVDInfo.be >> Bespreking >> WANNSEECONFERENTIE, DE
WANNSEECONFERENTIE, DE
Bespreking door: William - Geplaatst op: 2006-05-07
DOCUMENTAIRE
Naar schatting 6 miljoen Joden hebben de Tweede Wereldoorlog niet overleefd. Ze kwamen uit alle delen van Europa en het aantal had makkelijk kunnen oplopen tot 11 miljoen als Hitler zijn zin had gekregen. De tol had ook veel lager kunnen zijn dan zes miljoen, indien de Geallieerden meer interesse hadden opgebracht voor het menselijk drama dat zich in Oost-Europa afspeelde sinds eind 1939. Maar blijkbaar heeft niemand nergens van geweten destijds, alsof de concentratiekampen niet zichtbaar waren op de spionagefoto’s, alsof er niet genoeg brieven en berichten uit de kampen naar het westen zijn gesmokkeld om van een vermoeden een zekerheid te maken. Met andere woorden: iedereen was op een bepaald moment op de hoogte van de massale slachting die er in Polen aan de gang was. Overal zag men joden verdwijnen die niet terugkwamen en met een onbekende bestemming vertrokken, vrijwillig na een oproep, met pak en zak, geladen als muilezels, of tegen hun zin, bij nachtelijke razzia’s of gewoon overdag, als dieren bij elkaar gedreven, beschimpt, vernederd en mishandeld. Wij, de generaties van nà die afschuwelijke oorlog, zijn geshockeerd door wat er is gebeurd tussen 1939 en 1945. Was de publieke opinie van toen dat ook? En hun politieke leiders, waren zij ook ontzet door de geruchten uit Duitsland en Polen toen ze de uit Hamburg vertrekkende joden-schepen terugstuurden naar Duitsland en dus linea recta naar de verbrandingsovens van Auschwitz en Treblinka? Of is het niet politiek correct om naar de verantwoordelijkheid van het democratische Europa van toen in deze aangelegenheid te peilen?

Het doet niets af aan de verantwoordelijkheid van de nazi's en het Duitse volk inzake de Holocaust, zoveel is zeker, maar misschien had een ondubbelzinnige en kordate houding ten voordele van de joden Hitler wél van zijn ziekelijke plannen afgehouden en was het nooit tot de Wannseeconferentie gekomen? Het zijn speculaties meer dan 60 jaar na de feiten. Laat het volstaan om vast te stellen dat de katholieken nooit hun joodse medeburgers in het hart hebben gedragen want volgens de katholieke leer werden ze gebrandmerkt als de moordenaars van Christus, eeuwenlang waren ze het zwarte schaap bij natuurrampen en ziekten, politieke conflicten en soortgelijke intriges. Pogrom, het woord is speciaal uitgevonden om moordpartijen tegen onschuldige joodse burgers een naam te geven. Hoe verziekt was het klimaat in Europa in het begin van de 20ste eeuw dat een jonge Oostenrijker genoeg haat kon opzuigen om twee decennia later de grootste volkerenmoord ooit te organiseren?

Adolf Hitler werd in 1933 kanselier van Duitsland met twee belangrijke idealen voor ogen: lebensraum scheppen voor het Duitse Volk en de joden uit het maatschappelijk leven van zijn land elimineren. Naargelang beide thema’s tegelijk konden worden gerealiseerd, was hij altijd enthousiast om een nieuwe uitdaging en een nieuw avontuur te ondernemen. Direct na de machtsovername van 1933 organiseerden de Nazi-stootgroepen in het hele land acties om de joden het leven moeilijk te maken: ze intimideerden joden op straat, blokkeerden hun winkels om de klanten af te schrikken, verboden hun de toegang tot het openbaar vervoer en de parken, stuurden de joodse hoogleraren weg aan de universiteiten, de hogescholen, verwijderden joodse kinderen uit het onderwijs, brandden winkels plat, organiseerden klopjachten op joden en zetten hun aan om het land te verlaten. Honderdduizenden joden verlieten Duitsland, waarbij de financieel krachtigen het vertrek van hun armere lotgenoten via een speciale heffing op paspoorten en uitreisvisa betaalden. Toen de weerstand in het buitenland groeide tegen de nieuwkomers werden de plannen van Hitler in de war gestuurd en bovendien liepen zijn plannen in het Oosten, waar hij lebensraum wilde creëren voor de tientallen miljoenen zgn. ethnische Volksgenossen, vertraging op. Er bleef maar één mogelijkheid over, nl. de opruiming sneller en efficiënter organiseren.

Op 20 januari 1942 komen in de villa Wannsee in Berlijn, aan de oevers van het meer, Nazi-kopstukken en vertegenwoordigers van de Duitse overheidsadministraties bijeen om een oplossing te vinden voor het jodenvraagstuk, de zgn. Entlösung, een nazi-term die rechtstreeks verband houdt met de moord op de joden (aldus Adolf Eichmann op zijn proces in Israël precies 20 jaar later). De opruimingsactie is op dat moment op hoger niveau al genomen. De Wannseeconferentie is een poging van Heinrich Heydrich, chef van de SS en de SD én benoemd tot gevolmachtigde om de eindoplossing van het jodenprobleem voor te bereiden, om … klaarheid te brengen in principiële vraagstukken… en een ontwerp te maken … omtrent de organisatorische, economische en financiële problemen m.b.t. de eindoplossing van het jodenvraagstuk…. Met andere woorden: de neuzen van de betrokken diensten en administraties in dezelfde richting zetten zodat ze de uitvoering van de plannen geen strobreed in de weg zouden leggen. De notulen van de bijeenkomst zijn als het ware op voorhand geschreven. Adolf Eichmann heeft in de weken die aan de conferentie voorafgaan een lijst opgesteld van de aantallen joden per land die richting Oosten zullen worden verplaatst in afwachting van een definitieve oplossing. Het getal van 11 miljoen spreekt evenwel tot de verbeelding en het wordt duidelijk dat zo’n massa mensen onmogelijk kan worden verscheept naar Madagascar (de aanvankelijke Nazi-optie). Plannen worden opgezet om de joden per geslacht in het oosten te werk te stellen in de landbouw en bij de aanleg van wegen. Joden van boven de 65 jaar, gehandicapten en joden met oorlogsonderscheidingen worden in een bejaardengetto ondergebracht in Theresienstadt. De tekst voorziet ook dat grote groepen op natuurlijke wijze zullen uitvallen. Daarnaast worden er regels voorzien om de Neurenbergerwetten tot op zekere hoogte te doen naleven en de problematiek van de gemengde huwelijken en hun nakomelingen aan te pakken. Het einddocument van de Wannseeconferentie staat echter ver verwijderd van de manier waarop anno 1942 met de joodse burgers en hun lotgenoten in de bezette gebieden wordt omgegaan: in Polen is er al spraken van massale verdwijningen, in het Reichsgebiet zelf zijn joden rechtenloze wezens die worden geïntimideerd, gediscrimineerd, zonder reden opgepakt, gefolterd en vermoord. Wanneer de oorlog met Rusland uitbreekt – een gebied waar bijna de helft van alle Europese joden woont – rukken de Nazi-stoottroepen samen met het Duitse leger op mét als enige doel de uitroeiing van de joden die ze op hun pad tegenkomen. Honderdduizenden joden worden onderweg naar Stalingrad gefolterd, verkracht en in koelen bloede doodgeschoten.

De documentaire De Wannseeconferentie hangt in 53 minuten het verhaal op van het ideeëngoed van Hitler en vertelt waarom en in welke mate Adolf Hitler geobsedeerd was door het jodenvraagstuk. De makers betrekken specialisten in Nederland, Duitsland en Israël bij het programma om een duidelijk en genuanceerd beeld te scheppen van de omstandigheden van toen en de betrokkenheid van figuren als Himmler en Heydrich bij de uitvoering van de vernietigingsplannen. Het geheel wordt gestoffeerd met bekend en heel nieuw materiaal dat anno 1992 ter beschikking is gekomen na het openen van archieven achter het voormalige Ijzeren Gordijn. Het geheel ziet er grondig bestudeerd en verzorgd uit, al wordt de footage soms twee keer gebruikt en duurt het uiteindelijk vrij lang (pas na 36 minuten) vooraleer er in de resterende 17 minuten aandacht wordt besteed aan de besprekingen zelf. Het resultaat is niet helemaal bevredigend, want de titel dekt de lading maar in zeer geringe mate. De geschiedenis van de Entlösung was in dit verband beslist veel toepasselijker geweest en had de kijker minder op het verkeerde been gezet.

BEELD EN GELUID
Opgebouwd met heel veel footage uit diverse bronnen, is deze documentaire van wisselvallige beeldkwaliteit. De recente opnamen zijn uitstekend van kleur en duidelijk verstaanbaar. De commentaarstem klinkt iets te weinig documentaire-achtig om goed te zijn, te weinig zakelijk, maar de tekst op zich is zinvol en interessant. Het geluid krijgt dezelfde opmerking. Waarom er een 5.1-geluidsband is ontwikkeld is een raadsel.

EXTRA'S
Als extra's krijgt u de trailers van acht andere EO-Tweede Wereldoorlog Documentaires, waaronder Hitlers Holocaust, het verhaal van de vernietiging van de joden; Overleven In Auschwitz, een gesprek met twee vrouwen die het slachtoffer werden van de boosaardige praktijken van dokter Jozef Mengele, de gevreesde kamparts; Het Was Maar Een Mof, een zoektocht naar goede Duitsers in Hitlers leger tijdens de bezetting van Nederland en o.a. ook Adolf Eichmann, het portret van een antisemiet die geen berouw toonde.

CONCLUSIE
De Wannseeconferentie in de serie EO-Tweede Wereldoorlog Documentaires is op zich geen slechte film, integendeel, de materie is interessant, goed gepresenteerd met een aantal interessante gesprekspartners ter ondersteuning. Jammer genoeg gaat de aandacht veel meer over Hitlers obsessie omtrent de joden dan over de conferentie die in de titel wordt aangekondigd en dat is jammer omdat over de jodenkwestie al heel veel materiaal beschikbaar is (ondertussen), terwijl de Wannseeconferentie tot vandaag veel minder de aandacht heeft genoten.


cover



Studio: VTC-Media

Regie: Willy Lindwer
Met: Adolf Hitler, Adolf Eichmann, Reinhard Heydrich, Joseph Meichman, Yehuda Bauer, Eberhard Jackel, Gabriel Bach

Film:
7,5/10

Extra's:
5/10

Geluid:
7/10

Beeld:
7/10


Regio:
2

Genre:
Documentaire

Versie:
Benelux (NL)

Jaar:
1992

Leeftijd:
12

Speelduur:
52 min.

Type DVD:
SS-SL


Beeldformaat:
1.33:1 PAL

Geluid:
Nederlands / Duits Dolby Digital 5.1

Ondertitels:
Geen
Extra's:
• Trailer van de EO Tweede Wereldoorlog Documentaires
• Boekje met Wannsee-notulen

Andere recente releases van deze maatschappij