:: BESPREKINGEN ::
DVDInfo.be >> Bespreking >> TÖDLICHE DORIS, DIE – GEHÖRLOSE MUSIK IN GEBÄRDENSPRACHLICHER GESTALTUNG
TÖDLICHE DORIS, DIE – GEHÖRLOSE MUSIK IN GEBÄRDENSPRACHLICHER GESTALTUNG
Bespreking door: William - Geplaatst op: 2006-08-07
THEATERVOORSTELLING
Die Tödliche Doris is een Berlijnse avant-garde gezelschap uit de jaren '80. De min of meer vaste kern bestond uit de Kunstacademiestudenten Nikolaus Utermöhlen, Käthe Krusse en Wolfgang Müller. Ze maakten muzieken waren actief op terreinen als fotografie, filmkunst, ballet, video, litteratuur en performance. In 1987 hielden ze het voor bekeken, na ruim tien albums en een groot aantal andere projecten waaronder een hele reeks korte videofilms. Op dat moment genoot de band internationale erkenning met concerten, tentoonstellingen, filmvoorstellingen, etc., van Berlijn tot New York. Die Tödliche Doris noemde zichzelf autonoom, onafhankelijk en eigenzinnig en die aspecten treden in al hun creaties duidelijk aan het licht. Ontstaan in de tijd van de Punk en de New Wave ging de groep heel snel zijn eigen weg. Ze noemden hun stijl Geniale Dilletanten, een bedenksel van voorman Wolfgang Müller. Na het verdwijnen van het gezelschap bleven Wolfgang Müller en Käthe Krusse actief in de muziekwereld. Müller bracht eind jaren’80 een plaat uit met het (versterkte) ultrasone geluid van vleermuizen en Käthe Krusse haar zgn. Jugendsongs. Nikolas Utermöhlen releasete een album met filmmuziek: Karlsbad.

Het basismateriaal van Die Tödliche Doris is muziek of wat daarvoor doorgaat. Die hebben ze nadien als vertrekpunt gebruikt voor hun uitstapjes naar andere kunstrichtingen. Blijvend of toenemend succes was daarbij niet belangrijk. Na elke nieuwe stap vooruit werd het concept opnieuw bekeken, in vraag gesteld, bijgestuurd om de ideeën fris en de resultaten uniek te houden. Een cult-status was de leden van de groep totaal vreemd. Dat strookte niet met hun anarchistische en vrijgevochten natuur. Op muzikaal terrein zochten ze – net als hun stadsgenoten Einsturzende Neubauten – naar manieren om muziek te maken zonder het gebruikelijke instrumentarium en het traditionele idioom. Hun composities zijn minimalistisch en repetitief, met een voorkeur voor opvallende ritmes en het gebruik van de menselijke stem. Drums en slaginstrumenten in alle vormen en toonaarden vormen altijd de kern. Heel af en toe voegen ze een accordeon toe of eenvoudige tonen van houtinstrumenten, een fout gestemde of slecht bespeelde cello en veel computergestuurde geluiden, imitaties van geluiden uit de industrie, van stemmen, van conventionele instrumenten en van dieren. De stemmen vertellen, geven commentaar, zingen af en toe, fluisteren, janken en worden ondersteund door computerdreunen, felle snerpende elektronische uithalen en geruis. De composities zijn eenvoudig en direct. Hun eerste langspeler (1981) bevat volgend materiaal:

• Stümmel Mir Die Sprache
• Posaunen Der Liebe
• Der Tod Ist Ein Skandal
• Panzerabwehrfaust
• Wie Still Es Im Wald Ist
• Sie Werden Nicht Beobachtet
• Haare Im Mund
• M. Röck: Rhythmus Im Blut
• Kavaliere
• Flight Schnell Laut Summend
• Robert
• Über-Mutti
• In Der Pause

In 1998 besluit Wolfgang Müller dat het tijd is om die eerste en door velen gezochte langspeler opnieuw in de handel te brengen. Een eenvoudige cd-release is evenwel geen spek naar Müllers bek en hij besluit om er een multidisciplinair project van te maken. Dina Tabbert en Andrea Schulz, allebei doventolken, worden bij het project betrokken om de muziek en de teksten te herinterpreteren voor slechthorenden en doven. Door middel van gebaren, lichaamsbewegingen en interactie proberen ze met hun handen en gelaatsuitdrukkingen de muziek hoorbaar te maken voor de mindervaliden. In november 1998 maakt een gemengd publiek in het Prater van de Berlijnse VolksBühne de première mee van het in het kader van een reeks projecten onder de naam Gehörlose Musik (geluidloze muziek) door de Freunde guter Musik.

Op de dvd Die Tödliche Doris – Gehörlose Musik In Gebärdensprachlicher Gestaltung staat het resultaat van de samenwerking met de doventolken. De beide vrouwen beelden samen het geluid en de stemmen uit die ze horen. Ze staan in het halfduister en ze zijn in het zwart gekleed waardoor het wit van hun handen en hun gezicht duidelijk de aandacht trekt. Terwijl de ene het ritme uitbeeldt, maakt de andere met alle mogelijke lichaamsexpressies de overige geluiden, het tweede ritme, de stem en het gevoel dat in de klank van de stem ligt, zichtbaar. Het is een intense en fysiek zware opgave en voor de toeschouwer een hele opdracht, want de beide artiesten hebben heel wat te vertellen en tegen een hoog tempo. Achteraf blijkt dat zowel horenden als doven de voorstelling voortreffelijk vinden. De ene groep kreeg er het geluid bij, de andere bleek zich een goed beeld te kunnen vormen van welk soort muziek en welk soort teksten er werden opgevoerd, ook al hoorden zij helemaal niets van de begeleiding. De dvd laat de toeschouwer de keuze: mét of zonder muziek.

Het bekijken van de dvd mét of zonder geluid of afwisselend met en zonder geluid is een interessante bezigheid. Mét muziek is het optreden van de doventolken een geslaagde interpretatie van wat we auditief waarnemen. Zonder muziek lijkt hun optreden op een pantomime, een performance in het luchtledige, waarbij het kunstzinnige aspect en de dramatische spanning veel duidelijker en explicieter aan het licht treden. Als horende herken je in hun bewegingen wel het ritme, maar het is veel moeilijker om - zonder de muziek - de kleine nuances een betekenis te geven. Het liplezen lukt helemaal niet en het begrijpen van de elegant in het spel verwerkte gebaren uit de doventaal is een ramp. Voor slechthorenden en doven is het omgekeerde proces blijkbaar veel minder moeilijk. Omdat ze niet afhankelijk zijn van geluid, kunnen ze zich veel beter inleven in de bewegingen en de expressies die hun worden getoond. Müller vergelijkt de performance met wat er gebeurt als een muzikant de noten van een partituur omzet in geluid: hier wordt geluid omgezet in beweging.

Ook als u niet zoveel interesse heeft voor het dovenproject dat hier aan de orde is, is het bekijken van de voorstelling mét de muziek van Die Tödliche Doris niet zonder belang. Het werk van de groep is origineel en uitermate sterk. Het heeft bij momenten Brechtiaanse kwaliteiten en het is helemaal niet verouderd of gedateerd. Het is op en top Berlijns, qua sfeer en toonzetting. Door z’n kaalheid en het gebruik van slagwerk en elektronica heeft het niets aan actualiteitswaarde verloren.

Die Tödliche Doris – Gehörlose Musik In Gebärdensprachlicher Gestaltung krijgt een release op amper duizend met de hand gesigneerde exemplaren met als bijlage een boekje van 48 pagina's met teksten en foto's van de voorstelling.

BEELD EN GELUID
Over het beeld valt niet veel te vertellen. Dit is een live theaterregistratie waarbij het podium amper is verlicht, de hele voorstelling lang. Er zijn de beide vrouwen, hun handen en hun gezicht. De opname is keurig en de transfer netjes. Het geluid is eenvoudig en het staat in stereo, met een mooie verdeling over linker- en rechterkanaal.

EXTRA'S
De dvd bevat een vrij uitgebreid en interessant Interview met Wolfgang Müller over de realisatie van dit project. Hij vertelt dat Die Tödliche Doris ooit een dove drummer in dienst had die perfect zijn werk deed en dat doven dus niet per se gehandicapt zijn. Ze hebben hun eigen taal en kunnen perfect met buitenstaanders communiceren. Jammer genoeg begrijpen niet-doven zelden hun taal omdat ze niet wordt aangeleerd op school. Müller wijst op een recente evolutie: in Duitsland is de dovenstaal sinds 5 jaar erkend waardoor doven zich in rechtszaken door een tolk bij kunnen laten staan; in de Verenigde Staten krijgen eerstehulpverleners een minimum opleiding in gebarentaal om met dove slachtoffers te kunnen praten. Het interview is ondertiteld in het Duits en het Engels en via een doventolk in gebarentaal.

CONCLUSIE
Die Tödliche Doris – Gehörlose Musik In Gebärdensprachlicher Gestaltung is een origineel project met muziek van één van de interessantste Duitse bands uit de jaren’80. Vooral organisaties van slechthorenden en de betrokkenen zelf zullen deze dvd graag in huis hebben. Niet-doven en geïnteresseerden in het werk van Die Tödliche Doris, Wolfgang Müller en crossmediale projecten in verband met geluid en geluidsoverdracht, vinden hier beslist hun gading.

Deze dvd is de eerste release op het nieuwe Monitorpoplabel Edition Krötenhayn. Voor de toekomst belooft de uitgever werk van o.a. het Weense Actionisme en zijn belangrijkste vertegenwoordigers: Hermann Nitsch, Günter Brus, Otto Muehl en Rudolf Schwarzkogler.


cover



Studio: Filmfreaks

Regie: Wolfgang Müller
Met: Dina Tabbert, Andrea Schulz

Film:
7/10

Extra's:
2/10

Geluid:
7,5/10

Beeld:
7/10


Regio:
2

Genre:
Ballet/Dans

Versie:
Duitsland

Jaar:
1998

Leeftijd:
AL

Speelduur:
40 min.

Type DVD:
SS-SL


Beeldformaat:
1.33:1 PAL

Geluid:
Duits Dolby Surround 2.0

Ondertitels:
Geen
Extra's:
• Interview met Wolfgang Müller

Andere recente releases van deze maatschappij