FILM
In Manhattan Psychiatric Institute, het gekkenhuis waar dr. Mark Powell (Jeff Bridges) werkt, krijgen ze nogal een diverse selectie aan neuroten over de vloer, maar zó een erg geval hebben ze er nog niet meegemaakt. De politie heeft namelijk op het station een man zonder papieren aangehouden die naar de ietwat wansmakelij­ke naam Prot (Kevin Spacey) luistert en bij hoog en bij laag beweert afkomstig te zijn van de planeet K-PAX, in het stelsel Lyra. Prot ziet er uit als de voorzitter van de seniorenafdeling van de Hell's Angels, maar is allesbehalve een gevaarlijke gek. Zijn aanwezigheid heeft zelfs een kalmerende invloed op de andere patiënten, die er meestal een stuk zieliger uitzien dan hijzelf. Zo heeft Ernie (Saul Williams) een verregaande fobie voor allerlei bacillen, komt mevrouw Archer (Celia Weston) nooit uit haar kamer, en vindt Sal (Peter Gerety) dat alles en iedereen stinkt.




Niettemin blijft Prot een raadsel voor dokter Powell, ook al omdat medisch onderzoek geen enkele fysieke reden voor zijn dwangmatige gedachten kan aantonen, en enkele bevriende sterrenkundigen aan Powell bevestigen dat de rare Prot inderdaad wel meer dan over een behoorlijke basiskennis kosmologie beschikt. Is Prot nu werkelijk van een andere planeet of niet? De dokter wil Prot confronteren met een normaal gezinsleven, en nodigt hem uit op een barbecue bij hem thuis. Powells privé-leven is echter ook niet wat je ideaal zou kunnen noemen, want hij heeft al tijden niet meer gesproken met de intussen volwassen zoon uit zijn eerste huwelijk. Prot kondigt intussen aan dat hij eerlang zal terugkeren naar K-PAX; afgaande op zijn beschrijvingen moet K-PAX voor de bewoners zoiets als het paradijs zijn. Prot kan echter maar één persoon meenemen. Dr. Powell vermoedt dat zijn zogezegde vertrekdatum iets te maken heeft met een onverwerkt trauma uit het verleden, dat hij voor die tijd moet zien op te lossen. Hij laat Prot hypnose-regressietherapie ondergaan, en zoekt intussen naar de mogelijke identiteit van de man.




E.T. meets One Flew Over The Cuckoo's Nest in deze toch wel zeer eigenaardige, maar fascinerende prent, met een grotere diepgang dan je op het eerste zicht zou verwachten. Regisseur Iain Softley kan vooral je aandacht weten geboeid te houden met de vraag of Prot nu een buitenaards wezen dan wel een geschifte kwast is. Omdat een dergelijk gegeven natuurlijk niet genoeg is om een hele film aan op te hangen, vult hij de hoekjes en kantjes met een kleurrijke verzameling gekkenhuisbewoners, waarvan de éne al wat beter acteert dan de andere. Buiten kijf staat het acteerwerk van Kevin Spacey en Jeff Bridges, die in de praatsessies tussen de dokter en Prot meermaals een snedige collectie replieken op elkaar afvuren. K-PAX is een onwaarschijnlijke feel good-movie, waarbij het vreemde uitgangspunt verder wordt uitgewerkt als metafoor voor hoe mensen communiceren zonder elkaar echt te verstaan. Op talrijke andere plaatsen in de film wordt dit thema op andere manieren uitgewerkt, zoals wanneer dokter Powell 's avonds ongeïnteresseerd naar zijn vrouw luistert hoe haar dag is geweest, en amper reageert wanneer ze - bij wijze van test - zegt dat in de loop van de dag haar hoofd er is afgevallen, en ze het er met flosgaren weer heeft aangenaaid.




Het einde van de film biedt overigens geen bevredigend antwoord of Prot nu al dan niet een buitenaards wezen is, maar stof tot discussie biedt de film wél. Voor elk argument pro is er wel een argument contra; zo wordt gesuggereerd dat Prots kennis over het Lyra-sterrenselsel komt omdat hij een "idiot savant" is; ook is Prot een combinatie van letters van Robert Porter, de identiteit waarvan dr. Powell na enig speurwerk verbindt aan zijn vreemde patiënt. En zijn demonstratie van reizen tegen lichtsnelheid (hij is al terug nog vòòr hij vertrokken is) is niet overtuigend. Anderzijds slaagt hij er wél in ongemerkt te verdwijnen en weer te verschijnen, en nog iemand van het gekkenhuis mee te nemen ook, en is zijn uitleg over zijn visie op het mensdom vanuit het standpunt van een K-PAXiaan erg consistent. Deze ogenschijnlijke banale discussies worden al snel overstegen, en thema's als naastenliefde, spiritualiteit en kosmologie worden - zonder al te belerend te worden - vlotjes aangeboord. Regisseur Softley weet bovendien de straten van New York om te toveren tot een zeer sfeervolle, intieme plek, en door deze te vermengen met de zonnige scènes van Powells buitenhuisje en het indrukwekkende planetarium, is K-PAX ook een visueel zeer aantrekkelijke film geworden.

BEELD EN GELUID
K-Pax stond bijzonder lang op mijn verlanglijstje voor een upgrade naar Blu-ray. Ik heb, zodra deze Australische versie werd aangekondigd, deze dadelijk gepreorderd, en intussen is de schijf ook in een nagenoeg identieke versie uit in de States. Alhoewel een upgrade naar HD altijd welkom is, is de film qua beeldkwaliteit alvast niét de ultieme film om uw OLED-TV mee te demonstreren aan kennissen: de bron is duidelijk niet gerestaureerd, en alhoewel we een mooie aflijning en dito kleuren krijgen, ontbreekt het in de schaduwen wat aan detail, en het beeld maakt soms een overgeprocesste indruk, met iets te gladde oppervlakken. De DTS-HD MA 5.1-track is daarentegen mooi en voor een dialooggedreven film zit er onder meer veel ruimtelijk geluid van de menigte buiten in. Vooral de muziek van Edward Shearmur is zeker de moeite.




EXTRA'S
Regisseur Iain Softley sprak een audiocommentaar in dat van de dvd werd gerecycleerd, en uiteraard wordt er daardoor met geen woord gerept over de controverse rond de hoofdrolspeler. Er zijn wat verwijderde scènes (7:51) en een alternatief einde (4:31), en eveneens uit de oude doos is er een documentaire The Making of K-PAX (11:40) en een soort van fotomontage The Making of K-PAX: Through Photographs by Jeff Bridges (1:43). Een korte storyboardvergelijking Storyboards to Feature (1:32) en een trailer (2:30) maken de bonussectie af. Op een paar kleinigheden na krijgen we dus hetzelfde als op de dvd.

CONCLUSIE
Deze jaren nillies-klassieker krijgt nu eindelijk een Blu-rayrelease, maar de beeldkwaliteit kon een stuk beter. Het glas is voor de optimisten beter halfvol dan halfleeg te noemen.