FILM
Het jonge ziekelijke konijntje Fiver (Richard Briers) heeft soms toevallen van helderziendheid, en zo heeft hij gezien hoe de konijnenweide waar zijn nest op leeft, spoedig in een bloedbad zal worden herschapen. De leider van zijn stam (Ralph Richardson) wil hem niet geloven, maar hij kan toch een paar tientallen overtuigen om de weide te verlaten, en naar de veilige plek te trekken die hij in zijn visioenen gezien heeft. Onder de vertrekkers bevinden zich Fivers oudere broer Hazel (John Hurt) en een voormalige kapitein van de konijnenwacht, Bigwig (Michael Graham Cox). Op hun tocht krijgen ze onder meer af te rekenen met roofvogels, vossen en uiteraard ook de mens. Onderweg worden ze bijgehaald door kapitein Holly (John Bennett), die zwaar gewond is en bevestigt dat Fivers voorspelling is uitgekomen: de oude konijnenweide is door een bouwpromotor compleet omgewoeld, en de konijnen zijn massaal afgeslacht. Enkele overlevers hebben bovendien een hardhandige ontmoeting achter de rug met de Efrafa, een vijandige konijnenstam geleid door een meedogenloze vetzak, Generaal Woundwort (Harry Andrews), een tiran die de konijnen onder zijn hoede als slaven behandelt en onvoorwaardelijke gehoorzaamheid eist.




Eens de konijnen op Waterschapsheuvel zijn aangekomen, stelt zich voor hen een nieuw probleem: alle overlevers zijn mannetjes, en dus op termijn gedoemd om uit te sterven. Hun enige keuze is proberen enkele van de gevangen wijfjes van de Efrafa naar hun weide te lokken. Bigwig stelt zich vrijwilliger om in de Efrafa te infiltreren, om te bepalen wanneer het gunstigste moment is om te vluchten. Hij ontmoet er de moer Hyzenthlay (Hannah Gordon), die een vlucht uit de Efrafa wel ziet zitten. Zijn plan lekt voortijdig uit, en de Generaal ordonneert zijn troepen om een aanval op Waterschapsheuvel in te zetten. Hij wil de rest sparen als Bigwig en de vluchtelingen zich overgeven. De konijnen hebben intussen al samen zoveel beproevingen doorstaan, dat ze besluiten ook deze laatste beproeving het hoofd bieden.

Na de eerste dvd en de special edition slaan we de Blu-ray ineens over, en we gaan kijken naar deze moooi luxeversie die het British Film Institute rond kerstmis 2024 op de markt gooide.




Waterschapsheuvel is geen animatiefilm die je met recentere animatiefilms kan vergelijken. In het einde van de jaren '70 waren de middelen enigszins beperkt, het gebruik van computers onbestaande, en je ziet voortdurend truukjes die de animatoren gebruiken om kosten te besparen (hergebruiken van dezelfde achtergrond, etc.) Inhoudelijk zijn enorm veel toegevingen aan het bijzonder complexe en spirituele werk van schrijver Richard Adams gedaan, en vooral wie vertrouwd is met het boek - aanbevelenswaardig maar meer voor de gevorderde lezer - merkt dat het verhaal er soms tegen een iets te hoog tempo doorgehaspeld wordt om nog duidelijk te kunnen volgen. Over de diepere inhoud zijn trouwens al hopen werken geschreven. Het grote publiek zal de film waarschijnlijk alleen maar kennen van het nummer Bright Eyes van Art Garfunkel, uit de soundtrack, en spijtig genoeg niet van het originele boek. De mythologie volgens dewelke de konijnen hun eigen schepping en plaats in de wereld beschouwen, wordt in het begin van de film maar even vluchtig aangeraakt, en alhoewel die een essentieel deel van het verhaal vormt, zie je soms de verbanden moeilijk.

Centraal in de denkbeelden van de konijnen staat een op langoren-maat gesneden variant op de erfzonde: de konijnen zijn gestraft vanwege de minachting waarmee ze vermenigvuldigen als euh, konijnen en aldus de natuur kaalvreten. De schepper heeft zowat alle vleesetende creaturen tegen de konijnen opgezet, maar - scheppers slaan nu eenmaal nooit, tenzij ze zalven - het konijn de gave van snelheid gegeven. "They will kill you if they catch you. But they'll have to catch you first". In plaats van elkaar in dergelijke moeilijke tijden te ondersteunen, heerst er in de diverse konijnengemeenschappen een strenge, militair geïnspireerde pikorde, die bijvoorbeeld pijnlijk wordt gevisualiseerd wanneer de Generaal zijn "manschappen" een litteken met strepen bezorgt als onderscheiding van rang. Dat het hier over een metafoor gaat met de mensenwereld in het achterhoofd, ligt er dik genoeg op.




Uniek in Adams' visie is dat hij naast de cognitieve kenmerken de konijnen ook nog eens van een visie op de dood en het hiernamaals voorziet, in de vorm van het Zwarte Konijn, dat, wanneer een konijn zijn of haar laatste uur geslagen heeft, vriendelijk "uitnodigt" om de Owsla, de erewacht, van de overledenen te vervoegen. Om nog een voorbeeld te geven: de konijnen hebben een heel vocabularium aan eigen begrippen, zo noemen ze een voorbijrijdende auto een "hrududu", naar het geluid dat zo'n ding maakt. Hier en daar wordt daarbij de terminologie van het boek gevolgd, maar af en toe dan weer net niet. Adams heeft bovendien de cultuur van de konijnen niet alleen enkele kenmerken meegegeven de christelijke traditie, maar ook geput uit de niet-christelijke overlevering; zo vertoont de variant van de helderziendheid van Fiver, die in het verhaal toch een centrale rol speelt, typisch Gaelische trekjes.




Afgezien van het feit dat kinderen deze subtiliteiten niet gaan begrijpen, is de film ook iets minder geschikt voor het jongere volkje - en dan drukken we ons nog eufemistisch uit - omdat de manier waarop de konijnen soms worden afgeslacht of zelfs elkaar doodbijten op een vrij plastische manier getoond wordt. Zeker voor 1978 was dit voor een animatiefilm ongezien, en het PG-certificaat is geenszins overdreven. Samenvattend is Watership Down allerminst een slechte film, alhoewel we de film eerder kunnen klasseren in de reeks "interessante mislukkingen". Mislukking, omdat in de verfilming enorm veel van de finesse van Adams' originele werk verloren is gegaan, maar dan toch weer niet, omdat de essentie tenminste overeind blijft. Vooral in het tweede deel van de film, eens de konijnen Waterschapsheuvel hebben bereikt, en zich voorbereiden op de strijd met de Efrafa, krijgt het verhaal toch nog een aardig tempo mee, en de animatie is gewoon poëtisch.

BEELD EN GELUID
De 4K-transfer van Watership Down is zeer mooi, brengt de pastelachtige en organische kleuren goed tot hun recht, maar is helaas ook genadeloos wanneer het aankomt op het aantonen van de imperfectie in de animatie. Dit is echter geenszins op het conto van het British Film Institute te schrijven, die de film zo getrouw mogelijk weer hebben gegeven. Wat ook betekent dat het mogelijk is dat u af en toe een krasje ziet, maar herinner u dan dat dit geen recente Pixarfilm is. De geluidstrack is een eerder bescheiden LPCM 2.0, en die klinkt bij momenten een beetje hol. Dynamisch is de track alleszins niet, maar de dialogen zijn wel goed verstaanbaar.




EXTRA'S
De bonussectie zit tot de nok gevuld. Allereerst is er een audiocommentaartrack door regisseur Martin Rosen en scenarist Chris Gore, gerecycleerd van de Amerikaanse 25th Anniversary Edition. Een tweede audiocommentaar wordt gevoerd met animatiedocenten Catherine Lester en Sam Summers, die heel veel over hun field of expertise schijnen te weten en de film meer vanop een afstand kunnen taxeren. Daarna worden enkele oude extra's uit het recyclagepark gehaald, zoals de documentaire A conversation with the filmmakers (17:14), zijnde een interview met regisseur Martin Rosen en editor Terry Rawlings. De tweede featurette die hernomen wordt is Defining a style (12:06) en laat enkele van de animatoren aan het woord. Dan vinden we vier multi angle-storyboard comparisons (14:06) terug, waarbij je kan switchen tussen storyboard, definitief resultaat en een composiet van de twee, namelijk de Opening Sequence (3:47), Nuthanger Farm (4:33), Hazel Is Injured (2:39) en Efrafa Chase (3:04). Vooraleer er sprake was van VHS-video's werden films nogal eens gepresenteerd in een digest version, een flink ingekorte versie die op een filmrolletje moest passen. De Super 8 Version (28:14) van Watership Down krijgt u er gratis en voor niks bij, alsook Nepenthe Super 8 Footage (2:54), een stukje waarin u de animatoren in de Nepenthe Productions-studio aan het werk ziet, gefilmd door senior-animator Arthur Humberstone.




Animator Humberstone heeft overigens een flinke staat van dienst, met naast deze Watership Down onder meer titels als Animal Farm en Yellow Submarine op zijn palmares.U ziet in een galerij Designing Watership Down (4:17) wat van zijn werk. Onder de noemer Treasures from the BFI National Archive (47:35) vindt u vier kortfilms terug die thematisch of qua personeel met deze Watership Down verbonden zijn: Once We Were Four uit 1942 (8:59), Rabbits or Profits? uit 1969 (15:45), Bolly in a Space Adventure uit 1968 (5:10) en Cartoonland: Make Believe uit1948 (17:40). We krijgen als afsluiter nog 2 trailers en 2 TV Spots (6:14), en in de mooi vormgegeven doos vinden we nog een boekje van 80 bladzijden, een dubbelzijdige poster met de originele poster en die van de 4K-re-release uit 2024, en 4 postkaarten.

CONCLUSIE
Ik ga de conclusie van de dvd even herhalen: we hebben toch het gevoel dat het werk van Adams geen honderd procent recht is aangedaan met deze film, maar een debâcle is het nu ook weer niet. Alleen is deze prent beslist minder geschikt voor kinderen, soms een beetje moeilijk te volgen voor wie het werk van Richard Adams niet kent. De 4K-release is qua technische specificaties ongeveer het beste wat je van deze film kan maken, met alle onvolkomenheden vandien, maar beter gaat het technisch niet worden. Extra-fetisjisten willen er misschien ook nog de Criterion-release bijhalen voor het supplementaire bonusmateriaal - als u écht wil weten wat Guillermo del Toro over deze film denkt, bijvoorbeeld.